Pháp lý doanh nghiệp

Cổ phần ưu đãi, các loại, quyền của cổ đông ưu đãi và cách ghi trong Điều lệ

Mục lục

    Thời gian đọc

    39 phút

    Ngày đăng

    22 11 2026

    CỔ PHẦN ƯU ĐÃI, CÁC LOẠI, QUYỀN CỦA CỔ ĐÔNG ƯU ĐÃI VÀ CÁCH GHI TRONG ĐIỀU LỆ

    Một nhà đầu tư đồng ý rót vốn vào công ty khởi nghiệp nhưng muốn nhận cổ tức cố định mỗi năm và được hoàn vốn sau 5 năm. Nhóm sáng lập muốn giữ quyền quyết định dù tỷ lệ sở hữu giảm sau vòng gọi vốn. Một công ty gia đình định bán cổ phần ưu đãi biểu quyết cho đối tác chiến lược để giữ chân họ.

    Ba nhu cầu này đều liên quan đến cổ phần ưu đãi, công cụ linh hoạt nhưng bị Luật Doanh nghiệp 2020 giới hạn chặt. Bài viết phân tích Điều 114 đến Điều 118, đối chiếu sửa đổi tại Luật số 76/2025/QH15 và hướng dẫn cách ghi cổ phần ưu đãi trong Điều lệ để tránh tranh chấp.

    >> Tải về toàn văn Luật số 76/2025/QH15

    Khi nào công ty cổ phần cần phát hành cổ phần ưu đãi

    Theo khoản 1 Điều 114 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần bắt buộc có cổ phần phổ thông. Ngoài ra, khoản 2 Điều 114 cho phép công ty có cổ phần ưu đãi gồm cổ phần ưu đãi cổ tức, cổ phần ưu đãi hoàn lại, cổ phần ưu đãi biểu quyết và cổ phần ưu đãi khác do Điều lệ công ty và pháp luật về chứng khoán quy định.

    Công ty thường cân nhắc cổ phần ưu đãi khi cần thu hút nhà đầu tư tài chính không muốn tham gia điều hành, khi nhóm sáng lập cần giữ quyền kiểm soát trong giai đoạn đầu, hoặc khi muốn huy động vốn có thời hạn hoàn trả rõ ràng mà không vay ngân hàng.

    Các loại cổ phần ưu đãi và quyền của cổ đông ưu đãi

    Loại cổ phầnAi được nắm giữQuyền ưu đãiHạn chế chính
    Ưu đãi biểu quyếtTổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập (khoản 1 Điều 116)Nhiều phiếu biểu quyết hơn cổ phần phổ thông, số phiếu do Điều lệ quy địnhKhông được chuyển nhượng, trừ theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc thừa kế (khoản 3 Điều 116)
    Ưu đãi cổ tứcNgười mua theo Điều lệ hoặc nghị quyết Đại hội đồng cổ đông (khoản 3 Điều 114)Cổ tức cao hơn hoặc ổn định, gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng (khoản 1 Điều 117)Không biểu quyết, không dự họp, không đề cử thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát (khoản 3 Điều 117)
    Ưu đãi hoàn lạiNgười mua theo Điều lệ hoặc nghị quyết Đại hội đồng cổ đông (khoản 3 Điều 114)Được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu hoặc điều kiện ghi tại cổ phiếu, Điều lệ (khoản 1 Điều 118)Không biểu quyết, không dự họp, không đề cử (khoản 3 Điều 118)
    Ưu đãi khácTheo Điều lệ hoặc nghị quyết Đại hội đồng cổ đôngDo Điều lệ và pháp luật về chứng khoán quy định (điểm d khoản 2 Điều 114)Phải tuân thủ nguyên tắc cùng loại cùng quyền (khoản 4 Điều 114)

    Cổ phần ưu đãi biểu quyết

    Theo khoản 1 Điều 116 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ phần ưu đãi biểu quyết là cổ phần phổ thông có nhiều hơn số phiếu biểu quyết so với cổ phần phổ thông khác. Ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập chỉ có hiệu lực trong 03 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sau đó cổ phần chuyển thành cổ phần phổ thông. Giả sử Điều lệ quy định mỗi cổ phần ưu đãi biểu quyết có 3 phiếu, cổ đông sáng lập sở hữu 30% vốn nhưng có thể kiểm soát khoảng 56% phiếu biểu quyết trong 03 năm đầu nếu toàn bộ phần vốn đó là cổ phần ưu đãi biểu quyết.

    Cổ phần ưu đãi cổ tức

    Khoản 1 Điều 117 quy định cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty, mức cổ tức cố định và phương thức xác định cổ tức thưởng được ghi tại cổ phiếu. Theo khoản 1 Điều 135, cổ tức trả cho cổ phần ưu đãi thực hiện theo điều kiện áp dụng riêng cho mỗi loại. Cần lưu ý khoản 5 Điều 4 đã được Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, định nghĩa cổ tức là khoản lợi nhuận sau thuế được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền hoặc bằng tài sản khác. Vì vậy Điều lệ nên quy định rõ cách xử lý năm không đủ lợi nhuận sau thuế, chẳng hạn cộng dồn phần cổ tức cố định chưa trả sang năm sau.

    Cổ phần ưu đãi hoàn lại

    Theo khoản 1 Điều 118, đây là cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi tại cổ phiếu và Điều lệ. Người sở hữu có quyền như cổ đông phổ thông, trừ quyền biểu quyết, dự họp Đại hội đồng cổ đông và đề cử người vào Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát theo khoản 3 Điều 118, ngoại trừ trường hợp tại khoản 5 Điều 114 và khoản 6 Điều 148.

    Quy tắc chung đối với cổ phần ưu đãi

    • Việc mua cổ phần ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại và ưu đãi khác do Điều lệ quy định hoặc Đại hội đồng cổ đông quyết định theo khoản 3 Điều 114.
    • Mỗi cổ phần cùng loại tạo cho người sở hữu quyền, nghĩa vụ và lợi ích ngang nhau theo khoản 4 Điều 114.
    • Cổ phần phổ thông không thể chuyển đổi thành cổ phần ưu đãi, còn cổ phần ưu đãi có thể chuyển thành cổ phần phổ thông theo nghị quyết Đại hội đồng cổ đông theo khoản 5 Điều 114.
    • Đại hội đồng cổ đông quyết định loại cổ phần và tổng số cổ phần của từng loại được quyền chào bán theo điểm b khoản 2 Điều 138.
    • Nghị quyết làm thay đổi bất lợi quyền và nghĩa vụ của cổ đông ưu đãi chỉ được thông qua khi cổ đông ưu đãi cùng loại sở hữu từ 75% tổng số cổ phần ưu đãi loại đó trở lên tán thành theo khoản 6 Điều 148.

    Đối chiếu Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH, Luật số 76/2025/QH15 không sửa đổi các Điều 114, 116, 117 và 118.

    Cách ghi cổ phần ưu đãi trong Điều lệ

    Theo điểm c, điểm d khoản 2 Điều 24 Luật Doanh nghiệp 2020, Điều lệ phải ghi tổng số cổ phần, loại cổ phần, mệnh giá từng loại và số cổ phần từng loại của cổ đông sáng lập. Để cổ phần ưu đãi vận hành được trong thực tế, Điều lệ nên có thêm các nội dung sau.

    1. Điều lệ ghi số phiếu biểu quyết của mỗi cổ phần ưu đãi biểu quyết, vì khoản 1 Điều 116 giao Điều lệ quy định.
    2. Điều lệ nêu mức cổ tức cố định, công thức cổ tức thưởng, thời điểm chi trả và cách xử lý năm không đủ lợi nhuận.
    3. Điều lệ quy định điều kiện, thời điểm, giá và trình tự hoàn lại vốn đối với cổ phần ưu đãi hoàn lại, kèm nguồn tiền dùng để hoàn lại.
    4. Điều lệ xác định thứ tự nhận tài sản còn lại khi giải thể giữa các loại cổ phần ưu đãi và cổ phần phổ thông.
    5. Điều lệ quy định điều kiện chuyển đổi cổ phần ưu đãi sang cổ phần phổ thông và tỷ lệ chuyển đổi.

    Nội dung ghi trên cổ phiếu phải khớp với Điều lệ, vì khoản 1 Điều 117 và khoản 1 Điều 118 dẫn chiếu trực tiếp tới thông tin ghi tại cổ phiếu. Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm bài các điều khoản Điều lệ cần thiết kế riêng.

    Sai sót thường gặp với cổ phần ưu đãi

    • Công ty bán cổ phần ưu đãi biểu quyết cho nhà đầu tư mới, trong khi khoản 1 Điều 116 chỉ cho phép tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập nắm giữ.
    • Công ty tiếp tục tính nhiều phiếu cho cổ đông sáng lập sau 03 năm, khiến nghị quyết có nguy cơ bị cổ đông yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài hủy theo Điều 151.
    • Công ty định chuyển cổ phần phổ thông của nhà đầu tư thành cổ phần ưu đãi cổ tức, điều mà khoản 5 Điều 114 không cho phép.
    • Điều lệ không ghi điều kiện hoàn lại, khiến cổ đông ưu đãi hoàn lại và công ty tranh chấp về thời điểm, giá hoàn vốn.

    Justeps hỗ trợ thiết kế cổ phần ưu đãi

    • Justeps tư vấn chọn loại cổ phần ưu đãi phù hợp với từng vòng gọi vốn và mục tiêu kiểm soát của nhóm sáng lập.
    • Justeps soạn, sửa đổi Điều lệ và mẫu cổ phiếu cho từng loại cổ phần ưu đãi.
    • Justeps soạn hồ sơ Đại hội đồng cổ đông về phát hành, chuyển đổi cổ phần ưu đãi và đăng ký thay đổi vốn điều lệ.
    • Justeps rà soát thỏa thuận đầu tư để bảo đảm thống nhất với Điều lệ và Luật Doanh nghiệp.

    Cách quản lý sổ cổ đông và quy trình nội bộ khi chi trả cổ tức được hướng dẫn thêm tại Justeps.vn.

    Căn cứ pháp lý

    • Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, thông qua ngày 17/6/2020, có hiệu lực từ 01/01/2021, đang có hiệu lực; bài viện dẫn Điều 4, 24, 114, 116, 117, 118, 135, 138, 148 và 151.
    • Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi Luật Doanh nghiệp, thông qua ngày 17/6/2025, có hiệu lực từ 01/7/2025; bài viện dẫn quy định sửa khoản 5 Điều 4 về cổ tức, luật này không sửa Điều 114 đến Điều 118.
    • Văn bản hợp nhất Luật Doanh nghiệp số 67/VBHN-VPQH ngày 15/8/2025 của Văn phòng Quốc hội được dùng để đối chiếu các điều đã sửa đổi.

    Câu hỏi thường gặp

    Nhà đầu tư mới có được mua cổ phần ưu đãi biểu quyết không?

    Nhà đầu tư mới không được mua, vì khoản 1 Điều 116 chỉ cho phép tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập nắm giữ loại cổ phần này.

    Cổ đông ưu đãi cổ tức có được dự họp Đại hội đồng cổ đông không?

    Cổ đông ưu đãi cổ tức không có quyền dự họp và biểu quyết theo khoản 3 Điều 117, trừ khi nghị quyết làm thay đổi bất lợi quyền của họ theo khoản 6 Điều 148.

    Cổ phần ưu đãi có chuyển thành cổ phần phổ thông được không?

    Cổ phần ưu đãi được chuyển thành cổ phần phổ thông theo nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, còn chiều ngược lại bị cấm theo khoản 5 Điều 114.

    Hết 03 năm, cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập ra sao?

    Cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập tự động chuyển thành cổ phần phổ thông khi hết 03 năm theo khoản 1 Điều 116.

    Mọi thông tin vui lòng liên hệ:

    📩 Email: info@justeps.vn

    🌐 Website: https://justepslegal.com/

    🌐 Page: Justeps

    ☎️ Hotline (Zalo): 096 172 2607

    📍 Văn phòng Thanh Xuân: Tầng 12, Tòa Licogi 13, số 164 đường Khuất Duy Tiến, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam

    📍 Văn phòng Hà Đông: LK06B, No.10, Khu Đồng Dưa, phường Hà Đông, Hà Nội, Việt Nam

    Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 16/11/2026.

    0
    Zalo
    Hotline